สื่อการเรียนรู้วรรณคดีไทย • ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔

เนื้อเรื่องมหาชาติ ๑๓ กัณฑ์

กดที่ชื่อกัณฑ์เพื่อเปิดดูเนื้อเรื่องและประเด็นวิเคราะห์

1กัณฑ์ทศพร

สรุปเนื้อเรื่อง: พระอินทร์ประทานพร ๑๐ ประการแก่พระนางผุสดี ก่อนเสด็จลงมาเกิดเป็นพระมารดาของพระเวสสันดร

ประเด็นสำคัญ: การเตรียมเหตุแห่งพระชาติสำคัญ และบทบาทของบุญบารมีในอดีต

2กัณฑ์หิมพานต์

สรุปเนื้อเรื่อง: กล่าวถึงพระประสูติกาล พระราชประวัติ การอภิเษกกับพระนางมัทรี และพระราชโอรสธิดา คือ ชาลีและกัณหา

ประเด็นสำคัญ: พื้นฐานพระอุปนิสัยแห่งการให้ และความสัมพันธ์ของครอบครัว

3กัณฑ์ทานกัณฑ์

สรุปเนื้อเรื่อง: พระเวสสันดรพระราชทานช้างปัจจัยนาเคนทร์แก่พราหมณ์เมืองกลิงคราษฎร์ จนชาวเมืองสีพีไม่พอใจและขอให้เนรเทศ

ประเด็นสำคัญ: ความขัดแย้งระหว่างอุดมคติแห่งทานกับความรับผิดชอบต่อบ้านเมือง

4กัณฑ์วนประเวศน์

สรุปเนื้อเรื่อง: พระเวสสันดร พระนางมัทรี ชาลี และกัณหาออกจากเมือง เสด็จสู่ป่าและทรงบริจาคทรัพย์ระหว่างทาง

ประเด็นสำคัญ: การสละฐานะและความสะดวกสบายเพื่อดำเนินตามอุดมคติ

5กัณฑ์ชูชก

สรุปเนื้อเรื่อง: ชูชกพราหมณ์ชราถูกนางอมิตตดาเร่งให้ไปขอสองกุมารมาเป็นผู้รับใช้ จึงออกเดินทางตามหาพระเวสสันดร

ประเด็นสำคัญ: แรงผลักจากความโลภ ความกลัว และการใช้ผู้อื่นเป็นเครื่องมือ

6กัณฑ์จุลพน

สรุปเนื้อเรื่อง: ชูชกเดินทางผ่านป่าชั้นนอก พบพรานเจตบุตรและใช้กลอุบายอ้างตนเป็นราชทูตเพื่อให้ช่วยบอกทาง

ประเด็นสำคัญ: โวหารหลอกลวง ความเฉลียวฉลาดในทางผิด และการขาดวิจารณญาณ

7กัณฑ์มหาพน

สรุปเนื้อเรื่อง: ชูชกได้รับคำบอกทางจากอัจจุตฤๅษี แล้วเดินทางลึกเข้าไปในป่าใหญ่จนถึงบริเวณเขาวงกต

ประเด็นสำคัญ: อุปสรรคของการเดินทางและความมุ่งหมายที่ขับเคลื่อนตัวละคร

8กัณฑ์กุมาร

สรุปเนื้อเรื่อง: ชูชกทูลขอชาลีและกัณหา พระเวสสันดรยกสองกุมารให้เป็นทาน แม้พระกุมารจะหลบหนีและหวาดกลัว

ประเด็นสำคัญ: จุดสูงสุดของทานบารมี และความขัดแย้งทางอารมณ์ที่รุนแรงที่สุดของเรื่อง

9กัณฑ์มัทรี

สรุปเนื้อเรื่อง: พระนางมัทรีกลับจากหาผลไม้ ไม่พบลูกทั้งสอง ทรงตามหาและโศกเศร้า ก่อนทราบความจริงจากพระเวสสันดร

ประเด็นสำคัญ: ความรักของมารดา ความสูญเสีย และการยอมรับอุดมคติของพระสวามี

10กัณฑ์สักกบรรพ

สรุปเนื้อเรื่อง: พระอินทร์แปลงเป็นพราหมณ์มาทูลขอพระนางมัทรี พระเวสสันดรประทานให้ แล้วพระอินทร์ถวายคืนและประทานพร

ประเด็นสำคัญ: การทดสอบทานบารมีขั้นสูงสุดและการคุ้มครองไม่ให้พระนางตกเป็นของผู้อื่น

11กัณฑ์มหาราช

สรุปเนื้อเรื่อง: ชูชกพาสองกุมารหลงเข้าเมืองสีพี พระเจ้ากรุงสญชัยทรงไถ่ตัวหลานทั้งสอง ส่วนชูชกกินอาหารมากจนเสียชีวิต

ประเด็นสำคัญ: ผลของความโลภ การคืนอิสรภาพแก่พระกุมาร และจุดเริ่มต้นการฟื้นฟูครอบครัว

12กัณฑ์ฉกษัตริย์

สรุปเนื้อเรื่อง: กษัตริย์ทั้งหกพระองค์ได้พบกัน เกิดความเศร้าโศกจนหมดสติ พระอินทร์บันดาลฝนโบกขรพรรษให้ฟื้น

ประเด็นสำคัญ: การกลับมาพบกันของครอบครัว การให้อภัย และความมหัศจรรย์ทางศาสนา

13กัณฑ์นครกัณฑ์

สรุปเนื้อเรื่อง: พระเวสสันดรลาผนวช กลับไปครองเมืองสีพี พร้อมพระนางมัทรีและพระราชวงศ์ บ้านเมืองกลับสู่ความสมบูรณ์

ประเด็นสำคัญ: บทสรุปของบารมี การยอมรับของสังคม และการคืนสู่บทบาทกษัตริย์